چرا فکر می‌کنید اعتقادات‌تان درست است؟

  1. خانه
  2. /
  3. سبک زندگی
  4. /
  5. چرا فکر می‌کنید اعتقادات‌تان درست است؟
اعتقادات جامعه - مجله اینترنتی توسکا

بسیاری از اعتقاداتی که نقش اساسی در جهان بینی ما دارند عمدتاً نتیجه محیط اجتماعی است که ما در آن به صورت کاملا تصادفی زندگی می کنیم.

والدین مذهبی تمایل دارند فرزندان مقیدی را تربیت نمایند، اما در عین حال، مؤسسات آموزشی لیبرال مسلک گرایش به آموزش فارغ التحصیلانی لیبرال و بدون تعصبات دینی دارند.
برای مثال، در آمریکا، ایالت های آبی (طرفدار حزب دموکرات) طی نسل های بعد هم عمدتا به رنگ آبی باقی می مانند و قرمزها (ایالات طرفدار حزب جمهوری در آمریکا) همانطور قرمز رنگ می مانند.

البته ممکن است برخی افراد از طریق هوشمندی شخصی خود بتوانند درون این استدلال های غلط را ببینند، تعصبات را تشخیص دهند و در نتیجه در برابر تأثیرات اجتماعی که اکثر ما را به سمت طرفداری از عقاید مختلف سوق می دهد مقاومت کنند.

اما همه انقدر متفکر و ژرف نگر نیستند، بنابراین فهم اینکه چقدر باورهای من تحت تاثیر این “تاثرات” است باعث می شود، به فردی کنجکاو تر و اهل تحقیق تبدیل شوم.

 بیایید با یک مثال فرضی شروع کنیم؛ فرض کنید شما در بین ملحدان بزرگ شده اید و کاملاً معتقدید که خدا وجود ندارد.
می فهمید که اگر در یک جامعه مذهبی بزرگ می شدید، احتمالا به خدا ایمان داشتید.
از طرف دیگر، می توان تصور کرد که، اگر بعنوان یک خداباور بزرگ می‌شدید، دغدغه شما بررسی کردن همین مسائل درباره وجود و عدم خدا می بود: شما دانش و تاریخ را می آموختید، از کتب و منابع مختلف سر در می آوردید و همه ی استدلال های به نفع وجود یا علیه وجود خدا را دنبال می‌کردید.

تفاوت این است که در شرایط مختلف، ما این شواهد را به گونه متفاوتی تفسیر می‌کنیم.
اختلاف و تنوع عقاید از این واقعیت ناشی می شود که مردم شواهد و مدارکِ به نفع و یا علیه یک نظریه را آنطور که خودشان دوست دارند ارزش‌گذاری میکنند.
به نظر می رسد که جمع کردن منابع و استدلال های مختلف و مباحثه، منجر به قانع شدن طرف مقابل نمی شود. – اگر مسائل به همین سادگی قابل حل بود، قرنها درگیری مذهبی اتفاق نمی افتاد.

در عوض، می‌بینیم که هر طرف اصرار دارد كه کفه‌ی ترازوی استدلالات و شواهد او سنگین‌تر است و اين اصرار، محصول محيط  اجتماعي است كه فرد در آن پرورش يافته!

 آیا این چالش که “عقاید ما متاثر از محیط و جامعه ماست” می خواهد بگوید که ما باید به اعتقادات خود شک کنیم و به این سمت جذب شویم که شدت اعتقاد خود را کمتر کنیم و یا حتی آن را رها کنیم؟ این چالش دقیقاً به چه معنی است؟

حقیقت این است که این قضیه که ما اعتقادات خود را در نتیجه رشد در یک جامعه خاص بدست آوردیم، فقط یک واقعیت روانشناختی خسته کننده در مورد ماست و به خودی خود نمی تواند گواهی برای اثبات یا رد اعتقاداتمان باشد.
حالا ممکن است از خود بپرسید که اگر این حقایق روانشناختی در مورد ما، نمی توانند گواه و مدرک محکمی برای اثبات و یا رد جهان بینی ما باشند، چرا نباید یادگیری آنها حداقل به یک نفر از ما این انگیزه را  بدهد تا تعصب خود را در چنین مواردی کاهش دهیم؟

این متد می گوید اعتقاداتی که محیط اجتماعی فرد به او می شناساند، نمی تواند قابل اعتماد و یقینی باشد.

با این روش، هنگامی که من در مورد تأثیرات اجتماعی بر اعتقادات خود مطلع می شوم، می فهمم که با استفاده از روشی غیرقابل اعتماد، اعتقادات خود را شکل داده ام.

اعتقادات جامعه - مجله اینترنتی توسکا


بیشتر بخوانید: علامه همه چیز یا عالم یک چیز؟ مسئله این است!


اگر معلوم شود که دماسنج ذهن من، سنجش حرارت (و دقت و درستی) در مسائل مورد توجه خود را با استفاده از مکانیسم غیرقابل اعتمادی انجام می دهد، من اعتماد به آن را متوقف می کنم.
به همین ترتیب، فهم این نکته که اعتقادات من توسط یک فرآیند غیرقابل اعتماد تولید شده است، به معنای این است که من باید از اعتماد صد درصدی به آنها نیز دست بردارم.

اما آیا در آن مثال فرضی، من واقعاً معتقدم که اعتقاداتم توسط مکانیسمی غیرقابل اعتماد شکل گرفته است؟ ممکن است اینطور به آن فکر کنیم:

“من اعتقادات خود را در نتیجه رشد در جامعه خاص خود شکل دادم، نه در نتیجه رشد در یک نوع جامعه میان هزاران جامعه دیگر.
این واقعیت که دسته ای از اجتماعات در دنیا وجود دارند که اعضای خودشان را با عقاید غلط تعذیه می کنند، به معنای این نیست که جامعه من نیز چنین می کند.
بنابراین من شدیدا منکر این هستم که اعتقاداتم با روشی غیرقابل اعتماد شکل گرفته است. خوشبختانه عقاید من با روشی بسیار قابل اعتماد بوجود آمده: آنها نتیجه رشد در میان نخبگانی باهوش با جهان بینی معقول هستند!”

بنابراین، قیاس دماسنج ها کار درستی نیست. فهمیدن این که اگر من توسط یک جامعه متفاوت تربیت شده باشم، اعتقاداتم هم متفاوت خواهم بود، دلیل نمی شود حکم کنم که دماسنج (و فهم و اعتقادات من) غیرقابل اطمینان است.
بله،میتوانیم بگوییم که آن دماسنج فرضی، از فروشگاهی تهیه شده است که تعداد زیادی از دماسنجهای غیرقابل اعتماد را به فروش می رساند.
اما این واقعیت که فروشگاه دماسنج های غیرقابل اعتماد می فروشد به این معنا نیست که نباید به دماسنج خاص خودم اعتماد داشته باشم.
از این گذشته، ممکن است دلایل بسیار خوبی برای این اعتقاد داشته باشم که خوش شانس بودم و یکی از معدود دماسنج های درست را خریداری کرده ام!

در مورد پاسخ “من خوش شانس بودم” نکته بسیار جالبی وجود دارد، چون ممکن بود اگر من در جامعه ای بزرگ می شدم که الان اعتقاد به غلط بودن عقایدش را دارم هم همان فکر را می کردم!

اگر من یک ملحد بودم، ممکن بود فکر کنم: “خوشبختانه ، من توسط افرادی تحصیل کرده ای، بزرگ شدم ، علم را جدی می گیرم، و درگیر جزمیت دینی هم نیستم.”
اما اگر یک خداباور بودم لابد فکر می کردم: “اگر در بین افراد متکبری بزرگ می شدم که معتقدند هیچ چیز بزرگتر از خودشان وجود ندارد، ممکن بود هیچوقت نتوانم رحمت خداوند را تجربه کنم و با یک دیدگاه کاملاً تحریف شده نسبت به واقعیت، مرگ را ملاقات می کردم!”

پس پاسخ ” من خوش شانس بودم” پاسخی است که هرکسی می توانست بدهد، بنابراین مشروعیت چنین استدلالی با این ایراد تضعیف می شود.

علی رغم اینکه ظاهراً پاسخ «من خوش شانس بودم» در مورد باور به اعتقادات مذهبی، منطقی نیست؛ در موارد دیگر کاملاً معقول به نظر می رسد.

اعتقادات جامعه - مجله اینترنتی توسکا

به مثال دماسنج ها برگردیم.
فرض کنید وقتی که به دنبال دماسنج بودید، در مورد برندها و مدل های مختلف آن چیز کمی می دانستید؛ پس یک مورد را بصورت تصادفی از قفسه انتخاب کردید.
بعد از اینکه متوجه شدید این فروشگاه بسیاری از دماسنجهای غیرقابل اعتماد را هم به فروش می رساند، نگران شدید و تحقیقاتی جدی درباره جنسی که خریداری کردید انجام دادید.
بعد می فهمید دماسنجی که خریدید توسط یک شرکت معتبر تولید شده است که محصول آن کاملا هم قابل اعتماد است. اکنون هیچ ایرادی در اینطور فکر کردن وجود ندارد که  “من چقدر خوش شانس هستم که این دماسنج را بدست آوردم!”

اما تفاوت در چیست؟

چرا اینکه فکر کنم درباره دماسنجی که خریداری کرده ام، خوش شانس بوده ام، می تواند درست باشد؛ اما همین تفکر درباره جامعه ای که در آن بزرگ شده ام، بسیار خطرناک و مورد تردید است؟

پاسخ این است:

اعتقاد من مبنی بر اینکه جامعه ای که در آن پرورش یافته ام قابل اعتماد است، به احتمال زیاد، نتیجه رشد من در همان جامعه است!

اگر بفهمم جامعه من در بسیاری از مسائل در من بازتاب می شود و در واقع من بازتاب جامعه خودم هستم، متوجه خواهم شد دلیل خاصی ندارم که فکر کنم جامعه من از بقیه جوامع قابل اطمینان تر است.

درواقع ما نمی توانیم عقیده ای که خود در نتیجه یک سیستم بوجود آمده را برای اثبات و حمایت از صحت همان مجموعه بکار بگیریم.

بنابراین، اگر قرار است اعتقادات بازتاب شده از جامعه مان را رها یا نقد کنیم، به این منظور است: تفکر در مورد حفظ یا رها کردن یک عقیده، یا مجموعه ای از عقاید، به دلیل نگرانی از نحوه شکل گیری اعتقادات، باید از طریق استدلال ها و نگاهی صورت بگیرد که به خود آن اعتقادات تکیه نداشته باشد!

آنچه درباره این واقعیت که “اعتقادات اخلاقی ، مذهبی و سیاسی ما به شدت تحت تاثیر جوامع‌مان هستند“، نگران کننده است، این است که در این موارد روش های اطمینان آوری برای از بین بردن شک در دسترس ما نیست.
در این شرایط، ما نمی توانیم از استدلال های عادی قبلی (موجود در سیستم عقاید جامعه) برای حمایت و اثبات همان عقاید استفاده كنیم، زیرا، مشروعیت سیستم برای ما زیر سؤال رفته است.

همچنین ما معمولا تصور می كنیم كه استدلال های ما برای دفاع از حقانیت دیدگاه خودمان قانع كننده تر از براهین اشخاص دیگر به نفع سایر دیدگاه ها است و این، در نتیجه تأثیر بسیار بالای اجتماعی است که ما با آن در ارتباط هستیم.

بنابراین اگر شما اینطور فکر می کنید که می توانید با استفاده از استدلال های معمولی و متعارف همیشگی، اعتقادات خود را اثبات و یا رها کنید؛ تنها تصور می کنید که خوش شانس هستید!

شما به همان اندازه شانس دارید که ممکن است یک دماسنج قابل اعتماد را درمیان انبوهی از دماسنج های خراب خریداری کنید.

هیچ مشکلی کلی در مورد تصور اینکه خوش شانس هستیم وجود ندارد. بله گاهی اوقات واقعا همینطور است.
نگرانی اینجا است که از در موقعیت های شک برانگیز، ما منابع لازم برای توجیه این ادعاها را نداریم. چرا که  آنچه برای حمایت و اثبات چنین اعتقادی لازم است، بخشی از چیزی است که خود مورد سؤال قرار گرفته.

منبع: مقاله Why do you believe what you do
نویسنده: Miriam Schoenfield (استاد فلسفه در دانشگاه آستین تگزاس)
منتشر شده در سایت aeon.co

کانال تلگرام - مجله اینترنتی توسکا

این مطلب را برای دیگران بفرستید!

مطالب مشابه

No results found

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
You need to agree with the terms to proceed

فهرست